{"id":489,"date":"2016-12-23T12:21:57","date_gmt":"2016-12-23T11:21:57","guid":{"rendered":"http:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/?p=489"},"modified":"2016-12-23T12:21:57","modified_gmt":"2016-12-23T11:21:57","slug":"zrodla-swiatecznych-zwyczajow-i-tradycji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/?p=489","title":{"rendered":"\u0179r\u00f3d\u0142a \u015bwi\u0105tecznych zwyczaj\u00f3w i tradycji"},"content":{"rendered":"

Od ponad 2000 lat chrze\u015bcijanie na ca\u0142ym \u015bwiecie w r\u00f3\u017cnorodny spos\u00f3b obchodz\u0105 \u015bwi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia. Niemal wsz\u0119dzie ubierana jest choinka, cho\u0107 w Burundi przystraja si\u0119 bananowca, a w Indiach drzewko mango. Najpi\u0119kniejsze szopki pochodz\u0105 z W\u0142och, najs\u0142ynniejsz\u0105 kol\u0119d\u0119 \u201eCicha noc” przet\u0142umaczono na 175 j\u0119zyk\u00f3w, podczas Wigilii we Francji jada si\u0119 ostrygi!<\/strong><\/p>\n

Korzenie tradycji zwi\u0105zanych z Bo\u017cym Narodzeniem si\u0119gaj\u0105 odleg\u0142ych czas\u00f3w. Cz\u0119sto wywodz\u0105 si\u0119 one jeszcze z rytua\u0142\u00f3w poga\u0144skich, na kt\u00f3rych miejsce wprowadzano p\u00f3\u017aniej \u015bwi\u0119ta chrze\u015bcija\u0144skie, nadaj\u0105c im nowe znaczenie. Znacz\u0105ca jest tu data. W wielu kulturach w przer\u00f3\u017cny spos\u00f3b starano si\u0119 podczas przesilenia zimowego \u201eprzywo\u0142a\u0107\u201d s\u0142o\u0144ce z powrotem na ziemi\u0119 i sprawi\u0107, aby odrodzi\u0142a si\u0119 przyroda.<\/p>\n

\u015awi\u0119ta \u2013 czas wr\u00f3\u017cb<\/strong><\/p>\n

Miejsce zostawiane przy wigilijnym stole przeznaczano dla \u201eprzybysza\u201d, czyli dla duch\u00f3w przodk\u00f3w. W Polsce zwyczaj ten upowszechni\u0142 si\u0119 w XIX wieku. Mia\u0142 on w\u00f3wczas wymow\u0119 patriotyczn\u0105 \u2013 dodatkowe nakrycie symbolicznie zarezerwowane by\u0142o dla cz\u0142onka rodziny przebywaj\u0105cego na zes\u0142aniu na Syberii.
\nBo\u017ce Narodzenie by\u0142o tak\u017ce czasem wr\u00f3\u017cb. Wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 tego dnia polega\u0142a na tym, \u017ce jego przebieg mia\u0142 znacz\u0105cy wp\u0142yw na ca\u0142y nadchodz\u0105cy rok. Jedn\u0105 z polskich tradycji jest k\u0142adzenie siana pod wigilijny obrus. Ci\u0105gni\u0119to z niego s\u0142omki \u2013 im d\u0142u\u017csza, tym wi\u0119cej pomy\u015blno\u015bci czeka\u0142o danego cz\u0142owieka w nast\u0119pnym roku. Jeszcze dzisiaj do\u015b\u0107 powszechna jest wiara w to, \u017ce w Wigili\u0119 zwierz\u0119ta m\u00f3wi\u0105 ludzkim g\u0142osem. Pods\u0142uchuj\u0105cy je ludzie dowiadywali si\u0119 pono\u0107 najcz\u0119\u015bciej o zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 \u015bmierci w\u0142asnej albo kogo\u015b z rodziny.
\nChrze\u015bcija\u0144stwo nada\u0142o tym zwyczajom nowy sens, wytworzy\u0142o te\u017c swoje obrz\u0119dy.<\/p>\n

\u017b\u0141\u00d3BEK<\/strong><\/p>\n

\n\u017b\u0142\u00f3bek w dzisiejszej postaci zawdzi\u0119czamy \u015bw. Franciszkowi. Historia tej tradycji jest jednak znaczenie d\u0142u\u017csza i si\u0119ga pi\u0105tego wieku. Wtedy, jak g\u0142osi podanie, \u017c\u0142\u00f3bek Jezusa przeniesiono z Betlejem do Rzymu i umieszczono w bazylice Matki Bo\u017cej Wi\u0119kszej. Tak\u017ce Pasterk\u0119 w Rzymie odprawiano pocz\u0105tkowo tylko w tym ko\u015bciele.
\nTo we W\u0142oszech zacz\u0119to w uroczysto\u015b\u0107 Bo\u017cego Narodzenia wystawia\u0107 \u017c\u0142\u00f3bki, w kt\u00f3rych umieszczano figury \u015awi\u0119tej Rodziny, anio\u0142\u00f3w i pasterzy. Do rozpowszechnienia tego zwyczaju przyczyni\u0142 si\u0119 \u015bw. Franciszek.<\/p>\n

W Szwajcarii, w Niemczech i w Austrii modne s\u0105 \u017c\u0142\u00f3bki \u201egraj\u0105ce”. W Polsce do najbardziej znanych nale\u017c\u0105 szopki krakowskie, prawdziwe arcydzie\u0142a sztuki ludowej. Powstanie tej tradycji przypisuje si\u0119 murarzom i cie\u015blom. Nie maj\u0105c zatrudnienia w zimie, chodzili oni z takimi szopkami \u2013 teatrzykami od domu do domu i tak zarabiali na swe utrzymanie. Wzorem architektonicznym by\u0142 dla nich przede wszystkim ko\u015bci\u00f3\u0142 Mariacki, ale wykonywano tak\u017ce miniatury Wawelu, Sukiennic i Barbakanu. Ju\u017c w \u015bredniowieczu wystawiono przy \u017c\u0142\u00f3bkach przedstawienia teatralne zwane jase\u0142kami. W Polsce najbardziej znanym utworem tego gatunku jest \u201ePolskie Betlejem” autorstwa Lucjana Rydla.
\nWIECZERZA WIGILIJNA<\/strong><\/p>\n

Uroczysto\u015b\u0107 Bo\u017cego Narodzenia wprowadzono do kalendarza \u015bwi\u0105t ko\u015bcielnych w IV wieku. Dwie\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej ustali\u0142a si\u0119 tradycja wieczornej kolacji, zwanej wigili\u0105. Wieczerza wigilijna jest niew\u0105tpliwie echem starochrze\u015bcija\u0144skiej tradycji wsp\u00f3lnego spo\u017cywania posi\u0142ku, zwanego z grecka agape, b\u0119d\u0105cego symbolem braterstwa i mi\u0142o\u015bci mi\u0119dzy lud\u017ami. Gdy w drugiej po\u0142owie IV w. Synod w Laodycei zabroni\u0142 biesiadowania w \u015bwi\u0105tyniach, zwyczaj ten przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do dom\u00f3w wiernych. W Polsce Wigili\u0119 zacz\u0119to obchodzi\u0107 wkr\u00f3tce po przyj\u0119ciu chrze\u015bcija\u0144stwa, cho\u0107 na dobre przyj\u0119\u0142a si\u0119 dopiero w XVIII w.<\/strong>
\n Wigilia (\u0142ac. czuwanie) \u2013 pierwotnie oznacza\u0142a stra\u017c nocn\u0105 i oczekiwanie. W s\u0142owniku ko\u015bcielnym nazywa si\u0119 tak dzie\u0144 poprzedzaj\u0105cy wi\u0119ksze \u015bwi\u0119to. Dawniej w ka\u017cd\u0105 wigili\u0119 obowi\u0105zywa\u0142 post. Do sto\u0142u wigilijnego siadano, gdy zab\u0142ys\u0142a pierwsza gwiazda. Mia\u0142a ona przypomina\u0107 Gwiazd\u0119 Betlejemsk\u0105 prowadz\u0105c\u0105 pasterzy i mag\u00f3w do Betlejem.<\/strong><\/p>\n

Na wschodzie Polski i na Ukrainie pierwsz\u0105 potraw\u0105 jest kutia \u2013 pszenica lub j\u0119czmie\u0144 zaprawiana miodem, migda\u0142ami i \u015bliwkami. Po modlitwie i czytaniu Pisma \u015awi\u0119tego nast\u0119puje podzielenie si\u0119 op\u0142atkiem, kt\u00f3ry jest symbolem Eucharystii<\/p>\n

W p\u00f3\u0142nocnej Anglii jeszcze do po\u0142owy XX wieku podawano w Wigili\u0119 \u201emugga\u201d, czyli owsiank\u0119 z miodem. Zwyczaj ten pochodzi\u0142 jeszcze z czas\u00f3w Wiking\u00f3w. W Szkocji tradycyjnie spo\u017cywa si\u0119 \u201eAthol Brose\u201d \u2013 owsiank\u0119 z whisky.
\nW Walii tradycj\u0105 jest Calennig \u2013 jab\u0142ko, ustawione na tr\u00f3jnogu z patyczk\u00f3w, naszpikowane migda\u0142ami, go\u017adzikami i innymi przyprawami oraz przybrane zieleni\u0105. Chodz\u0105ce po kol\u0119dzie dzieci ofiarowuj\u0105 je w zamian za ma\u0142e datki.
\nW Norwegii podczas Wigilii podaje si\u0119 \u017ceberka \u015bwini i gotowane mi\u0119so owcze lub specjalne danie przygotowane z solonej i gotowanej ryby, kt\u00f3ra wcze\u015bniej le\u017ca\u0142a w \u0142ugu sodowym przez 2-3 dni. Potraw\u0119 t\u0119, podawan\u0105 z boczkiem, nazywa si\u0119 Lutefisk.
\nW Szwecji tradycyjna uczta wigilijna sk\u0142ada si\u0119 z rozmoczonej suszonej ryby, galarety, wieprzowej g\u0142owizny i chleba. We W\u0142oszech podaje si\u0119 ravioli z mi\u0119snym farszem i ciasto dro\u017cd\u017cowe z korzeniami. W Danii je si\u0119 s\u0142odki ry\u017c z cynamonem i pieczon\u0105 g\u0119\u015b z jab\u0142kami.
\nPeruwia\u0144skim przysmakiem podczas \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia s\u0105 \u015bwinki morskie. Mi\u0119so tych zwierz\u0105t ma niewiele t\u0142uszczu i jest tanie, dlatego mo\u017ce by\u0107 \u015bwietn\u0105 alternatyw\u0105 dla wieprzowiny.
\nTradycyjnie w ca\u0142ej Ameryce \u0141aci\u0144skiej na Wigili\u0119 nie mo\u017ce zabrakn\u0105\u0107 kakao z mlekiem i babki z rodzynkami, zwanej \u201epanet\u00f3n” (od s\u0142owa \u201epan\u201d, kt\u00f3re oznacza chleb). Jest to zwyczaj pochodz\u0105cy z W\u0142och, ale rozpowszechniony w wielu krajach. Ostatnio coraz popularniejszy staje si\u0119 te\u017c szampan, kt\u00f3rym jest musuj\u0105ca \u201esidra”, czyli wino z jab\u0142ek.<\/p>\n

PASTERKA<\/strong><\/p>\n

Pasterka jest pami\u0105tk\u0105 z pierwszych wiek\u00f3w chrze\u015bcija\u0144stwa, kiedy nabo\u017ce\u0144stwa nocne nale\u017ca\u0142y do sta\u0142ej praktyki. Pierwsze Msze \u015bw. o p\u00f3\u0142nocy 24 grudnia sprawowano w Betlejem. W Rzymie zwyczaj ten znany by\u0142 ju\u017c za czas\u00f3w papie\u017ca Grzegorza I Wielkiego, pasterk\u0119 odprawiano przy \u017c\u0142\u00f3bku Chrystusa w bazylice Matki Bo\u017cej Wi\u0119kszej.<\/p>\n

CHOINKA<\/strong><\/p>\n

Zwyczaj ten pochodzi jeszcze z czas\u00f3w poga\u0144skich, rozpowszechniony by\u0142 w\u015br\u00f3d lud\u00f3w germa\u0144skich. Wierzono, \u017ce szpilki jod\u0142owe chroni\u0105 przed z\u0142ymi duchami, piorunem i chorobami. W czasie przesilenia zimowego zawieszano u sufitu mieszka\u0144 jemio\u0142\u0119, jod\u0142\u0119, \u015bwierk lub sosenk\u0119 jako symbol zwyci\u0119stwa \u017cycia nad \u015bmierci\u0105. Ko\u015bci\u00f3\u0142 ch\u0119tnie ten zwyczaj przej\u0105\u0142. Choinka stawiana by\u0142a na znak narodzin Jezusa Chrystusa \u2013 rajskiego drzewka dla ludzko\u015bci.
\nStaro\u017cytni Rzymianie ozdabiali swoje domy wiecznie zielonymi ro\u015blinami, np. jemio\u0142\u0105, bluszczem, laurem, kiedy przygotowywali si\u0119 do obchod\u00f3w przypadaj\u0105cych w dniach 17-24 grudnia \u015bwi\u0119ta boga urodzaju, Saturna. Odbywa\u0142y si\u0119 wtedy procesje ze \u015bwiat\u0142em i obdarowywano si\u0119 prezentami.
\nDo Polski zwyczaj stawiania choinek w domach przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 z Niemiec w XVIII w. Jednak ju\u017c znacznie wcze\u015bnie w naszym kraju przybierano dom na wigili\u0119 Bo\u017cego Narodzenia. W izbie zawieszano pod\u0142a\u017aniczk\u0119 i sad oraz ustawiano snopy zbo\u017ca.
\nPod\u0142a\u017aniczka jest to choinka z uci\u0119tym wierzcho\u0142kiem, przybrana jab\u0142kami i orzechami i zawieszana nad drzwiami sieni. W domu stawiano j\u0105 w k\u0105cie centralnego pomieszczania, tzw. czarnej izby. By\u0142a symbolem \u017cyciodajnej si\u0142y s\u0142o\u0144ca, stanowi\u0142a ochron\u0119 gospodarstwa od z\u0142ych mocy i urok\u00f3w.
\nW Burundi tradycyjn\u0105 bo\u017conarodzeniow\u0105 choink\u0119 zast\u0119puj\u0105 bananowce. Znale\u017a\u0107 je mo\u017cna w ka\u017cdej szopce w tym kraju. Zgodnie z lokaln\u0105 tradycj\u0105 symbolizuj\u0105 one szacunek, z jakim witany jest rodz\u0105cy si\u0119 Jezus. W Indiach w roli choinek wyst\u0119puj\u0105 drzewka mango. Tak samo przybiera si\u0119 je ozdobami i s\u0142odko\u015bciami.<\/p>\n

KOL\u0118DY<\/strong><\/p>\n

W dorobku kulturalnym i folklorystycznym Polska jest jednym z kraj\u00f3w, kt\u00f3re maj\u0105 najwi\u0119cej kol\u0119d. Nasza tradycja zna ich blisko 500!<\/p>\n

Najbardziej znan\u0105, cho\u0107 nieznanego autorstwa, jest \u201eCicha noc” \u015bpiewana w 175 j\u0119zykach, w najodleglejszych zak\u0105tkach \u015bwiata. Po raz pierwszy kol\u0119d\u0119 t\u0119 wykonano z akompaniamentem gitary podczas pasterki w 1818 r. w ko\u015bciele \u015bw. Miko\u0142aja w Oberndorfie ko\u0142o Salzburga. W nast\u0119pnych latach \u015bpiewano j\u0105 na dworze cesarza Franciszka J\u00f3zefa. Zarejestrowano ju\u017c ponad tysi\u0105c wersji tej kol\u0119dy.
\nW Polsce z kol\u0119dowaniem \u0142\u0105czy si\u0119 zwyczaj przebiera\u0144c\u00f3w. Pierwotnie, ju\u017c od XVI w. Polsce \u017cacy, dzi\u015b ch\u0142opcy przebieraj\u0105 si\u0119 za Heroda, trzech kr\u00f3li, \u015bmier\u0107, pasterzy, turonia. \u015apiewaj\u0105 kol\u0119dy, nios\u0105 szopk\u0119 lub gwiazd\u0119. W czasie od Bo\u017cego Narodzenia do uroczysto\u015bci Objawienia Pa\u0144skiego (\u015awi\u0119to Trzech Kr\u00f3li \u2013 6 stycznia) obchodz\u0105 domy i zbieraj\u0105 dary.<\/p>\n

\u017bYCZENIA I PODARKI<\/strong><\/p>\n

\u0141\u0105cznie w ca\u0142ym \u015bwiecie liczba wysy\u0142anych kartek bo\u017conarodzeniowych si\u0119ga kilku miliard\u00f3w. W krajach anglosaskich jest to zwyczaj tak popularny, \u017ce na jedn\u0105 osob\u0119 przypada \u015brednio kilkana\u015bcie \u015bwi\u0105tecznych kart. Istniej\u0105 ca\u0142e firmy wydawnicze specjalizuj\u0105ce si\u0119 w tej dziedzinie.
\nW USA dzieci telefonuj\u0105 do \u015bw. Miko\u0142aja, a ten zje\u017cd\u017ca tam na spadochronie, b\u0105d\u017a przyje\u017cd\u017ca na saniach. W Anglii dzieci stawiaj\u0105 w przedsionku swoich pokoi buty lub po\u0144czochy, a \u015bw. Miko\u0142aj nape\u0142nia je w nocy \u0142akociami. W Holandii przyje\u017cd\u017ca na bia\u0142ym koniu, a dzieci pisz\u0105 do niego listy. Ma w r\u00f3\u017cnych krajach r\u00f3\u017cne nazwy: Santa Claus, Pan Heilige Christ, Befana, Dziadek Mr\u00f3z.
\nPrezenty we Francji przynosz\u0105, w zale\u017cno\u015bci od regionu i rodzinnych tradycji, Anio\u0142ek, Dzieci\u0105tko Jezus lub, najpopularniejszy i najbardziej podobny do \u015bw. Miko\u0142aja, \u201eP\u00e8re No\u00ebl\u201d. Pozostawia on, niezauwa\u017cony, podarki w \u015bwi\u0105teczny poranek 25 grudnia. Wieczorem 24 grudnia nale\u017cy zostawi\u0107 pod choink\u0105 par\u0119 w\u0142asnych but\u00f3w, aby P\u00e8re No\u00ebl wiedzia\u0142, gdzie po\u0142o\u017cy\u0107 nasz prezent.<\/p>\n

\n\u0179r\u00f3d\u0142o: ekai.pl<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Od ponad 2000 lat chrze\u015bcijanie na ca\u0142ym \u015bwiecie w r\u00f3\u017cnorodny spos\u00f3b obchodz\u0105 \u015bwi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia. Niemal wsz\u0119dzie ubierana jest choinka, cho\u0107 w Burundi przystraja si\u0119 bananowca, a w Indiach drzewko mango. Najpi\u0119kniejsze szopki pochodz\u0105 z W\u0142och, najs\u0142ynniejsz\u0105 kol\u0119d\u0119 \u201eCicha noc” przet\u0142umaczono na 175 j\u0119zyk\u00f3w, podczas Wigilii we Francji jada si\u0119 ostrygi! Korzenie tradycji zwi\u0105zanych z […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":492,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-489","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/489","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=489"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/489\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":491,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/489\/revisions\/491"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/492"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=489"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=489"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=489"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}