{"id":3620,"date":"2020-03-13T13:22:30","date_gmt":"2020-03-13T12:22:30","guid":{"rendered":"http:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/?p=3620"},"modified":"2020-03-13T13:22:31","modified_gmt":"2020-03-13T12:22:31","slug":"epidemia-zaraza-morowe-powietrze","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/?p=3620","title":{"rendered":"Epidemia, zaraza, morowe powietrze"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Pomimo narastaj\u0105cej epidemii koronawirusa i wstrzymaniu szeregu wydarze\u0144 w grodziskich plac\u00f3wkach kulturalnych wyk\u0142ad \u201eDzieje wielkich epidemii\u201d \u2013 jako chyba ostatni  \u2013 odby\u0142 si\u0119 jeszcze zgodnie z planem. Dr nauk medycznych Hanna Celnik opowiada\u0142a o chorobach zaka\u017anych, jakie na przestrzeni wiek\u00f3w szerzy\u0142y si\u0119 w Europie. Aby uczyni\u0107 zado\u015b\u0107 aktualnym wskazaniom epidemiologicznym s\u0142uchacze, przybyli ca\u0142kiem licznie do sali koncertowej Mediateki, rozsadzeni zostali w bezpiecznych odleg\u0142o\u015bciach od siebie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Choroby zaka\u017ane towarzysz\u0105 ludzko\u015bci\nod jej pocz\u0105tk\u00f3w, tak wi\u0119c epidemii w dziejach by\u0142o bardzo wiele.\nOfiar\u0105 choroby zaka\u017anej \u2013 ospy prawdziwej \u2013 by\u0142 faraon Ramzes\nV, w\u0142adca staro\u017cytnego Egiptu w drugim tysi\u0105cleciu przed nasz\u0105\ner\u0105. Jego mumia wykazuje wyra\u017ane \u015blady zara\u017cenia osp\u0105. Przypadki\nchor\u00f3b zaka\u017anych odnotowano ju\u017c na papirusach oraz na glinianych\ntabliczkach z pismem klinowym. Sama nazwa \u201eepidemia\u201d powsta\u0142a w\nstaro\u017cytnej Grecji, a jej autorem by\u0142 Hipokrates, najbardziej znany\nlekarz czas\u00f3w antycznych.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>Wysoka \u015bmiertelno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Epidemie przetaczaj\u0105ce si\u0119 onegdaj\nprzez Europ\u0119 cechowa\u0142a bardzo du\u017ca liczba zachorowa\u0144, ci\u0119\u017cki\nprzebieg choroby i bardzo wysoka \u015bmiertelno\u015b\u0107. Najstraszniejsza\nepidemia d\u017cumy, kt\u00f3ra szerzy\u0142a si\u0119 w Europie w XIV wieku,\nzmniejszy\u0142a populacj\u0119 kontynentu co najmniej o 1\/3. Do\u015b\u0107\npowiedzie\u0107, \u017ce p\u0142ucn\u0105 odmian\u0119 d\u017cumy cechowa\u0142a \u015bmiertelno\u015b\u0107\nstuprocentowa, aczkolwiek jej odmiana dymienicza rokowa\u0142a ju\u017c\nwi\u0119ksze nadzieje na wyzdrowienie. Zdarza\u0142y si\u0119 i niewyt\u0142umaczalne\nprzypadki, gdy ksi\u0105dz i notariusz wezwani do ostatniego namaszczenia\nchorego oraz spisania jego ostatniej woli umierali po tej wizycie w\ntempie piorunuj\u0105cym, gdy tymczasem chory zdrowia\u0142.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>Metody walki: modlitwa i izolacja<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Wznoszono modlitwy do \u015bw. Sebastiana i\n\u015bw. Rocha, jako patron\u00f3w tych, kt\u00f3rzy cierpi\u0105 na choroby zaka\u017ane.\nTradycyjna modlitwa zawieraj\u0105ca fraz\u0119: \u201eOd powietrza, g\u0142odu,\nognia i wojny wybaw nas Panie\u201d pokazuje hierarchi\u0119 wa\u017cno\u015bci\nplag, kt\u00f3re dr\u0119czy\u0142y ludno\u015b\u0107 dawniejszych czas\u00f3w. Przez Europ\u0119\nZachodni\u0105 podczas epidemii d\u017cumy z miasta do miasta w\u0119drowa\u0142y\npochody biczownik\u00f3w \u2013 cz\u0142onk\u00f3w bractw religijnych, kt\u00f3rzy\nobna\u017cali si\u0119 do pasa i nawzajem biczowali w ramach pokuty za\ngrzechy. Najprawdopodobniej do Polski czternastowieczna d\u017cuma nie\ndotar\u0142a, cho\u0107 historycy nie maj\u0105 tu pewno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p>Praktykowan\u0105 metod\u0105 podczas\ndawniejszych epidemii by\u0142a ca\u0142kowita izolacja zara\u017conych wraz z\npozosta\u0142ymi domownikami \u2013 okna i drzwi domu dotkni\u0119tego zaraz\u0105\nzabijano z zewn\u0105trz deskami i oznaczano krzy\u017cem. Izolowano ca\u0142e\ndzielnice, zamykano ca\u0142e miasta. L\u0119k przed \u015bmierci\u0105 w cierpieniu\npowodowa\u0142, \u017ce o ile kto m\u00f3g\u0142, salwowa\u0142 si\u0119 ucieczk\u0105, jako\njedyn\u0105 drog\u0105 ratunku. W sytuacji zarazy nakazywano ceremonie\npogrzebowe ogranicza\u0107 do minimum i kopano bardzo g\u0142\u0119bokie groby,\naby zapobiec wydobywaniu si\u0119 spod ziemi szkodliwych \u201emiazmat\u00f3w\u201d,\nroznoszonych przez wiatr. Cz\u0119sto zreszt\u0105 nie by\u0142o komu chowa\u0107 tak\ndu\u017cej ilo\u015bci zmar\u0142ych \u2013 w \u015bredniowiecznej dotkni\u0119tej zaraz\u0105\nFrancji Papie\u017c po\u015bwi\u0119ci\u0142 rzek\u0119 przep\u0142ywaj\u0105c\u0105 przez Avinion i\ndo jej nurtu wrzucano zw\u0142oki. \n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>Upadek moralny i pogromy \u017byd\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Obok choroby szerzy\u0142 si\u0119 te\u017c upadek\nnorm moralnych, rozkwita\u0142a nieufno\u015b\u0107 wobec obcych, innych,\ncudzoziemc\u00f3w. Je\u017celi na jedynej prowadz\u0105cej do wsi drodze pojawi\u0142\nsi\u0119 kto\u015b obcy, zabijano go nie pytaj\u0105c kim jest, ani w jakim celu\nprzychodzi. Pierwsze pogromy \u017byd\u00f3w w Europie zwi\u0105zane by\u0142y z\nepidemi\u0105 d\u017cumy, gdy ludno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105 oskar\u017cono o zatrucie\nstudni. \n<\/p>\n\n\n\n<p>Wiek XVIII to z kolei prymat ospy\nprawdziwej \u2013 chorowano na ni\u0105 tak cz\u0119sto, \u017ce o urodzie kobiecej\ndecydowa\u0142 ju\u017c sam brak \u015blad\u00f3w po ospie na twarzy, a w cenie by\u0142o\n\u201eg\u0142adkie lico\u201d. Sama ospa nie by\u0142a a\u017c tak gro\u017ana, o ile nie\nwyst\u0105pi\u0142y powik\u0142ania. Te jednak wyst\u0119powa\u0142y cz\u0119sto i mia\u0142y\nnajr\u00f3\u017cniejsze i daleko id\u0105ce skutki, w\u0142\u0105cznie z trwa\u0142\u0105 \u015blepot\u0105\ni g\u0142uchot\u0105. Oszacowano, \u017ce co trzeci zmar\u0142y w XVIII wieku\nzachorowa\u0142 na osp\u0119 prawdziw\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>Przez ca\u0142e wieki borykano si\u0119 z\nniewiedz\u0105 odno\u015bnie sposob\u00f3w przenoszenia chor\u00f3b zaka\u017anych \u2013\nbakterie zacz\u0119to identyfikowa\u0107 dopiero w latach 40-tych XIX wieku,\na rozpoznanie wirus\u00f3w to dopiero zas\u0142uga wieku XX.<\/p>\n\n\n\n<p>Jednymi z pierwszych ofiar wielkich\nepidemii byli zwykle przedstawiciele s\u0142u\u017cby zdrowia \u2013 medycy,\nakuszerki, ci kt\u00f3rzy pomagali w leczeniu chorych i zara\u017cali si\u0119\nnajszybciej. Dopiero wynalezienie szczepionek, sulfonamid\u00f3w i w\nko\u0144cu antybiotyk\u00f3w uwolni\u0142o ludzko\u015b\u0107 od wielkich epidemii,\nkt\u00f3rych skala by\u0142a niepor\u00f3wnywalnie wi\u0119ksza od wsp\u00f3\u0142czesnych.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\">Tekst i foto: <strong>Sylwia Pa\u0144k\u00f3w<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pomimo narastaj\u0105cej epidemii koronawirusa i wstrzymaniu szeregu wydarze\u0144 w grodziskich plac\u00f3wkach kulturalnych wyk\u0142ad \u201eDzieje wielkich epidemii\u201d \u2013 jako chyba ostatni \u2013 odby\u0142 si\u0119 jeszcze zgodnie z planem. Dr nauk medycznych Hanna Celnik opowiada\u0142a o chorobach zaka\u017anych, jakie na przestrzeni wiek\u00f3w szerzy\u0142y si\u0119 w Europie. Aby uczyni\u0107 zado\u015b\u0107 aktualnym wskazaniom epidemiologicznym s\u0142uchacze, przybyli ca\u0142kiem licznie do [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3621,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-3620","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wiadomosci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3620","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3620"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3620\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3623,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3620\/revisions\/3623"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3621"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3620"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3620"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3620"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}