{"id":3488,"date":"2019-12-06T14:52:26","date_gmt":"2019-12-06T13:52:26","guid":{"rendered":"http:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/?p=3488"},"modified":"2019-12-06T14:52:27","modified_gmt":"2019-12-06T13:52:27","slug":"o-kobietach-z-xix-wiecznego-proletariatu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/?p=3488","title":{"rendered":"O kobietach z XIX-wiecznego proletariatu"},"content":{"rendered":"\n

29 listopada Miejska Biblioteka Publiczna w Milan\u00f3wku i Stowarzyszenie Milanowianki zorganizowa\u0142y arcyciekawe spotkanie z Alicj\u0105 Urbanik \u2013 Kope\u0107, autork\u0105 ksi\u0105\u017cek: \u201eInstrukcja nadu\u017cycia. S\u0142u\u017c\u0105ce w XIX-wiecznych polskich domach\u201d oraz \u201eAnio\u0142 w domu, mr\u00f3wka w fabryce\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Okazuje si\u0119, \u017ce popularny pogl\u0105d na\nkator\u017cnicze niemal \u017cycie XIX-wiecznych robotnic fabrycznych, jaki\nmamy chocia\u017cby z filmu \u201eZiemia obiecana\u201d, rozmija si\u0119 z prawd\u0105.\nIch \u017cycie nie by\u0142o sielank\u0105, jednak by\u0142o \u017cyciem w duchu\nnowoczesnym \u2013 by\u0142y \u017conami, matkami i pracownicami zarazem, w\nudany spos\u00f3b \u0142\u0105czy\u0142y wszystkie te sfery i umia\u0142y domaga\u0107 si\u0119\nswoich praw pracowniczych.<\/p>\n\n\n\n

\u017byrard\u00f3w \u2013 strajk szpularek<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pierwszym strajkiem robotniczym na\nziemiach polskich by\u0142 strajk szpularek w \u017byrardowie w roku 1883 \u2013\nwarto zna\u0107 ten fakt, bo wyra\u017anie charakteryzuje on przedstawicielki\nfabrycznego proletariatu. Oczywi\u015bcie, praca w fabryce w tych czasach\nby\u0142a zbyt ma\u0142o p\u0142atna (a kobiety dostawa\u0142y tylko po\u0142ow\u0119 stawki\nm\u0119\u017cczyzn), by\u0142a ci\u0119\u017cka i niebezpieczna \u2013 nie zachowywano\njeszcze zasad BHP, grozi\u0142y choroby kr\u0119gos\u0142upa, zatrucia\nchemikaliami, utrata r\u0119ki lub nogi w wypadkach.<\/p>\n\n\n\n

Co jednak bardzo wa\u017cne, praca w\nfabryce by\u0142a sfer\u0105 pracy zarobkowej dost\u0119pn\u0105 wtedy dla ka\u017cdej\nkobiety \u2013 zatrudniaj\u0105cy nie pytali o przesz\u0142o\u015b\u0107, moralne\nprowadzenie si\u0119 itp., jak mia\u0142o to miejsce w przypadku s\u0142u\u017cby\ndomowej. Dochody robotnic fabrycznych by\u0142y przewidywalne, regularne,\nsta\u0142e i pewne \u2013 w fabrykach obowi\u0105zywa\u0142 kodeks p\u0142acy, kt\u00f3ry\nustala\u0142 dni\u00f3wk\u0119 i tygodni\u00f3wk\u0119, nie grozi\u0142o tu \u201ewidzimisi\u0119\u201d\npracodawcy. \n<\/p>\n\n\n\n

Solidarno\u015b\u0107 klasowa<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Poniewa\u017c robotnice fabryczne pracowa\u0142y\nw du\u017cych grupach, razem z innymi dziewczynami z s\u0105siedztwa, z\nmatkami, ojcami, rodze\u0144stwem, kuzynami \u2013 kobiety i dziewczyny nie\nby\u0142y osamotnione w przypadku nadu\u017cy\u0107. Regu\u0142\u0105 by\u0142o, i korzystano\nz tej mo\u017cliwo\u015bci, odwo\u0142ywanie si\u0119 do nadzorcy zmiany czy\ninspektora fabryki w przypadku niewyp\u0142acenia pieni\u0119dzy czy z\u0142ego\npotraktowania.<\/p>\n\n\n\n

Zdarza\u0142y si\u0119 nawet listy ze skarg\u0105\n(45% kobiet w fabrykach by\u0142o pi\u015bmiennych) do dyrektora fabryki, a\nnawet osobiste interwencje u niego. Praca robotnicy fabrycznej, tam\ngdzie by\u0142a dost\u0119pna, czyli w o\u015brodkach przemys\u0142owych, dawa\u0142a\npoczucie niezale\u017cno\u015bci, wolno\u015bci. By\u0142a prac\u0105 bardzo w owych\nczasach po\u017c\u0105dan\u0105, stabiln\u0105, \u00f3wczesn\u0105 drog\u0105 kariery \u2013 a nie\nudr\u0119ki, jak j\u0105 stereotypowo postrzegamy.<\/p>\n\n\n\n

Praca i dom \u2013 r\u00f3\u017cne wzorce<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Robotnice fabryczne ko\u0144ca XIX wieku\nstanowi\u0142y te\u017c coraz liczniejsz\u0105 armi\u0119 kobiet, kt\u00f3re obowi\u0105zki\npracownicze \u0142\u0105czy\u0142y z rodzinnymi, rozwi\u0105zuj\u0105c ten wiecznie\nnierozwi\u0105zywalny problem na r\u00f3\u017cne mo\u017cliwe sposoby: zatrudniaj\u0105c\n\u201ebaby\u201d do dzieci, opiekuj\u0105c si\u0119 dzie\u0107mi na sp\u00f3\u0142k\u0119 z\ns\u0105siadkami, zostawiaj\u0105c m\u0142odsze rodze\u0144stwo pod opiek\u0105 starszego,\nprowadzaj\u0105c dzieci do fabrycznych \u201eochronek\u201d, czyli\nprzyzak\u0142adowych przedszkoli budowanych przez fabrykant\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Zupe\u0142nie inne by\u0142y losy robotnic\ndomowych, czyli wszechobecnej w domach mieszcza\u0144skich s\u0142u\u017cby. Do\nmiast i miasteczek na s\u0142u\u017cb\u0119 ze wsi emigrowa\u0142y tzw. \u201eniechciane\nc\u00f3rki\u201d, czyli trzecie, czwarte itd. c\u00f3rki rodzin ch\u0142opskich, dla\nkt\u00f3rych brak by\u0142o pieni\u0119dzy na posag \u2013 poniewa\u017c warto\u015b\u0107 tego,\nco te dziewczyny mog\u0142y wnie\u015b\u0107 do gospodarstwa swoj\u0105 prac\u0105 nie\nrekompensowa\u0142a koszt\u00f3w ich utrzymania dla rodziny. Po kilkuletnim\nokresie pracy w mie\u015bcie albo wraca\u0142y na wie\u015b z uzbieranym\nposagiem, albo wychodzi\u0142y za m\u0105\u017c za drobnych rzemie\u015blnik\u00f3w,\ndoro\u017ckarzy itp. \u2013 zasad\u0105 w\u015br\u00f3d kobiecej s\u0142u\u017cby domowej by\u0142o,\n\u017ce po zam\u0105\u017cp\u00f3j\u015bciu dziewczyny przestawa\u0142y pracowa\u0107. W ich\nprzypadku \u0142\u0105czenie macierzy\u0144stwa z prac\u0105 by\u0142o niewykonalne \u2013\npraca s\u0142u\u017c\u0105cej trwa\u0142a nierzadko non-stop od 5 rano do p\u00f3\u0142nocy,\njako \u017ce nale\u017ca\u0142o wsta\u0107 przed pa\u0144stwem i po\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 spa\u0107 po\nchlebodawcach. \n<\/p>\n\n\n\n

Kator\u017cnicza s\u0142u\u017cba<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Typowy miejski dom na prze\u0142omie XIX\/XX\nwieku zatrudnia\u0142 jedn\u0105 s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 do wszystkiego i by\u0142a to praca\nbardzo ci\u0119\u017cka fizycznie, bior\u0105c pod uwag\u0119 ilo\u015b\u0107 przed\u017awiganych\nkilogram\u00f3w i przemierzonych kilometr\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Codzienne o\u015bwietlanie przy pomocy lamp\nnaftowych ca\u0142ego domu (ulegaj\u0105c oparzeniom), ci\u0105g\u0142e noszenie\nhektolitr\u00f3w wody na pi\u0119tra ze studni na podw\u00f3rzu, d\u017awiganie\nkilogram\u00f3w w\u0119gla i drewna na opa\u0142 do piec\u00f3w, komink\u00f3w i pod\nkuchni\u0119, nieustanne: gotowanie, pranie, prasowanie, sprz\u0105tanie i\ncodzienne zakupy \u015bwie\u017cej \u017cywno\u015bci dla kilkuosobowej rodziny \u2013\nto charakterystyka zwyk\u0142ego funkcjonowania domu w owych czasach, bez\ndzisiejszych udogodnie\u0144, typu: instalacja wodna, elektryczna, c.o.,\nlod\u00f3wki, pralki. A przy tym wszystkim praca robotnic domowych, w\nprzeciwie\u0144stwie do robotnic fabrycznych, by\u0142a prac\u0105 alienuj\u0105c\u0105,\nsamotn\u0105, bez ochrony przed molestowaniem czy nadu\u017cyciem.<\/p>\n\n\n\n

Obie ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3re rzucaj\u0105 tak\nnowe i fascynuj\u0105ce \u015bwiat\u0142o na problem pracy kobiet w uj\u0119ciu\nhistorycznym, dost\u0119pne s\u0105 w ksi\u0119garni w Milan\u00f3wku przy ul.\nKo\u015bciuszki.<\/p>\n\n\n\n

Tekst i foto: Sylwia Pa\u0144k\u00f3w<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

29 listopada Miejska Biblioteka Publiczna w Milan\u00f3wku i Stowarzyszenie Milanowianki zorganizowa\u0142y arcyciekawe spotkanie z Alicj\u0105 Urbanik \u2013 Kope\u0107, autork\u0105 ksi\u0105\u017cek: \u201eInstrukcja nadu\u017cycia. S\u0142u\u017c\u0105ce w XIX-wiecznych polskich domach\u201d oraz \u201eAnio\u0142 w domu, mr\u00f3wka w fabryce\u201d. Okazuje si\u0119, \u017ce popularny pogl\u0105d na kator\u017cnicze niemal \u017cycie XIX-wiecznych robotnic fabrycznych, jaki mamy chocia\u017cby z filmu \u201eZiemia obiecana\u201d, rozmija si\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3489,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9,6],"tags":[],"class_list":["post-3488","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-edukacja","category-kultura"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3488","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3488"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3488\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3490,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3488\/revisions\/3490"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3489"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3488"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3488"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3488"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}