{"id":2365,"date":"2018-04-24T15:00:08","date_gmt":"2018-04-24T14:00:08","guid":{"rendered":"http:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/?p=2365"},"modified":"2018-04-24T15:00:08","modified_gmt":"2018-04-24T14:00:08","slug":"kultura-historia-grodziska-dla-poczatkujacych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/?p=2365","title":{"rendered":"KULTURA. \u201eHistoria Grodziska dla pocz\u0105tkuj\u0105cych\u201d"},"content":{"rendered":"<p><strong>W grodziskiej Przestrzeni Kulturze Przyjaznej raz w miesi\u0105cu odbywaj\u0105 si\u0119 spotkania po\u015bwi\u0119cone historii Grodziska Mazowieckiego. O dziejach miasta i jego dawnych mieszka\u0144cach, kompetentnie i obrazowo, opowiada \u0141ukasz Nowacki.<\/strong><\/p>\n<p>Kwietniowe spotkanie \u201eSztetl Grodzisk\u201d, zorganizowane w przeddzie\u0144 75 rocznicy likwidacji getta warszawskiego, po\u015bwi\u0119cono spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej Grodziska. Spo\u015br\u00f3d wielu grup etnicznych na terenie miasta, by\u0142a ona najbardziej liczn\u0105, wyrazist\u0105 i pozostawi\u0142a najtrwalsze \u015blady.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>Pocz\u0105tki osadnictwa<\/strong><\/p>\n<p>Co zadecydowa\u0142o, \u017ce w Grodzisku licznie osiedlili si\u0119 \u017bydzi? W 2-giej po\u0142. XVI w. miasto d\u017awiga\u0142o si\u0119 po po\u017carze. \u00d3wczesny w\u0142a\u015bciciel Grodziska, Krzysztof Oku\u0144, aby odbudowa\u0107 lokalny potencja\u0142 ekonomiczny i rzemios\u0142o, aby przywr\u00f3ci\u0107 podupad\u0142\u0105 renom\u0119 Grodziska jako miasta handlu, targu i jarmark\u00f3w, sprowadzi\u0142 \u017cydowskich osadnik\u00f3w.<br \/>\nNa po\u0142. XVIII w. datuje si\u0119 zgoda proboszcza Klemensa Mokronoskiego, aby gmina \u017cydowska w Grodzisku za\u0142o\u017cy\u0142a w\u0142asny cmentarz i zbudowa\u0142a dom modlitwy. Cmentarz za\u0142o\u017cony zosta\u0142 daleko za miastem, w polu, aby nie razi\u0107 uczu\u0107 katolik\u00f3w. Podobnie synagoga w rejonie dzisiejszej ul. Obro\u0144c\u00f3w Getta \u2013 nie mog\u0142a g\u00f3rowa\u0107 nad ko\u015bcio\u0142em. Fakty te \u015bwiadcz\u0105 o dynamicznym rozwoju spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w mie\u015bcie. Przypomnijmy \u2013 grodziski kirkut jest najstarszym cmentarzem \u017cydowskim na zachodnim Mazowszu, obok sochaczewskiego.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>Dynamiczny nap\u0142yw<\/strong><\/p>\n<p>Na prze\u0142omie XVIII\/XIX w. nast\u0105pi\u0142 lawinowy przyrost ludno\u015bci \u017cydowskiej w Grodzisku. Nap\u0142ywaj\u0105 \u017bydzi ze wsi, z Prus oraz Rosji. W niedu\u017cym jeszcze mie\u015bcie, ograniczonym g\u0142\u00f3wnie do dzisiejszych plac\u00f3w: Zygmunta Starego i Wolno\u015bci, \u017bydzi stanowi\u0105 zdecydowan\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107. Grodzisk przypomina \u017cydowskie miasteczko \u2013 sztetl, o kilkudziesi\u0119ciu drewnianych parterowych domkach, kt\u00f3rych fronty stanowi\u0142y sklepiki drobnych handlarzy czy ma\u0142e zak\u0142ady rzemie\u015blnicze. Dopiero rok 1845 i powstanie Kolei Warszawsko \u2013 Wiede\u0144skiej inicjuje przemiany ekonomiczne, cywilizacyjne i proces bogacenia si\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w.<br \/>\nW po\u0142. XIX w. Grodzisk zamieszkuje 2,5 tys. ludno\u015bci \u017cydowskiej, pi\u0119ciokrotnie wi\u0119cej ni\u017c chrze\u015bcijan. Rozbrzmiewa jidysz, w miar\u0119 rosn\u0105cych potrzeb rozwija si\u0119 \u017cydowskie szkolnictwo, przybywa szk\u00f3\u0142 na r\u00f3\u017cnych poziomach edukacji. Powi\u0119kszono kirkut, na miejsce starej synagogi powstaje nowa, drewniana ale okaza\u0142a, konkuruj\u0105ca z ko\u015bcio\u0142em. Jest mykwa s\u0142u\u017c\u0105ca do rytualnych obmywa\u0144, koszerna ubojnia. Do Grodziska przenikaj\u0105 idee chasydyzmu, konkurencyjne wobec judaizmu ortodoksyjnego.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>Integracja i asymilacja<\/strong><\/p>\n<p>Na pocz. XX w. w Grodzisku zaznacza si\u0119 zr\u00f3\u017cnicowanie \u2013 na \u017byd\u00f3w aspiruj\u0105cych do polsko\u015bci i tych, kt\u00f3rzy nie czuj\u0105 potrzeby asymilacji. Po I wojnie \u015bwiatowej ilo\u015b\u0107 ludno\u015bci \u017cydowskiej zmniejsza si\u0119.<br \/>\nNatomiast gehenna ludno\u015bci \u017cydowskiej w czasach II wojny to osobny temat. Na terenie Grodziska, w rejonie dzisiejszej ul. Obro\u0144c\u00f3w Getta, pomi\u0119dzy ul. Ba\u0142tyck\u0105 a ul. \u017bwirki i Wigury latem 1940 r. utworzono getto, w kt\u00f3rym st\u0142oczono r\u00f3wnie\u017c \u017byd\u00f3w z okolicznych miejscowo\u015bci. W lutym 1940 r. getto zlikwidowano, jego mieszka\u0144c\u00f3w przewieziono do getta warszawskiego. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w grodziskich zgin\u0119\u0142a w Treblince.<br \/>\nWarto wspomnie\u0107, \u017ce po Powstaniu Warszawskim, w Grodzisku w jednym z dom\u00f3w przy ul. 3 Maja znalaz\u0142a schronienie ocala\u0142a komendantura \u017bOB, w tym Marek Edelman. Grodzisk\u0105 Sprawiedliw\u0105 W\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata zosta\u0142a Stanis\u0142awa S\u0142awi\u0144ska, kt\u00f3ra z determinacj\u0105 zdo\u0142a\u0142a przechowa\u0107 podczas wojny 10 os\u00f3b narodowo\u015bci \u017cydowskiej.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\">Tekst i foto: <strong>Sylwia Pa\u0144k\u00f3w<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W grodziskiej Przestrzeni Kulturze Przyjaznej raz w miesi\u0105cu odbywaj\u0105 si\u0119 spotkania po\u015bwi\u0119cone historii Grodziska Mazowieckiego. O dziejach miasta i jego dawnych mieszka\u0144cach, kompetentnie i obrazowo, opowiada \u0141ukasz Nowacki. Kwietniowe spotkanie \u201eSztetl Grodzisk\u201d, zorganizowane w przeddzie\u0144 75 rocznicy likwidacji getta warszawskiego, po\u015bwi\u0119cono spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej Grodziska. Spo\u015br\u00f3d wielu grup etnicznych na terenie miasta, by\u0142a ona najbardziej liczn\u0105, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2366,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9,6],"tags":[],"class_list":["post-2365","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-edukacja","category-kultura"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2365","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2365"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2365\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2367,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2365\/revisions\/2367"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2366"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2365"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2365"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fleschmazowsza.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2365"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}